Erzincan’ın Kemah ilçesinde yaklaşık bin yıldır üretimi sürdürülen Kemah Doğal Kaynak Tuzu, kendine özgü lezzeti, berrak rengi ve geleneksel üretim yöntemiyle dikkat çekiyor. Kömür köyünde bulunan tarihi tuzla, yüzlerce gölette gerçekleştirilen doğal üretimiyle bölgenin önemli kültürel ve ekonomik değerleri arasında yer alıyor.
Kemah ilçe merkezine yaklaşık 7 kilometre uzaklıktaki Kömür köyünde bulunan Kemah Kaynak Tuzlası, geçmişten günümüze uzanan köklü üretim geleneğini yaşatmaya devam ediyor. Yaklaşık 200 bin metrekarelik alan üzerine kurulu tesiste, 300’ün üzerinde gölet bulunuyor. Yaz aylarında bu göletlerde gerçekleştirilen üretim sonucunda elde edilen Kemah Doğal Kaynak Tuzu, kendine has tadı, berrak rengi ve kalitesiyle tanınıyor. Ürün, sahip olduğu özelliklerle coğrafi işaret tescil belgesine de sahip.
EVLİYA ÇELEBİ’NİN SEYAHATNAMESİNE DE KONU OLDU
Kemah tuzunun ünü yalnızca günümüzle sınırlı değil. Tarihi yüzyıllar öncesine uzanan tuzla, Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde de övgüyle anlatılıyor. Çelebi, Kemah tuzunu şu sözlerle tarif ediyor:
“Kardan beyaz ve Hacı Bektaş Veli tuzundan lezzetli tuzdur ki her yerde meşhurdur. Bütün Türkmen diyarından Bingöl Yaylası’na çıkan insanlar, bütün ihtiyaç sahipleri bu Kemah tuzunu alırlar, eşi menendi bulunmayan meşhur tuzdur.”
Bu ifadeler, Kemah tuzunun geçmişte de geniş bir coğrafyada tanındığını ve önemli bir ihtiyaç maddesi olarak kullanıldığını ortaya koyuyor. Kemah Kaynak Tuzlası, ilçede asırlardır faaliyetini sürdüren ve geçmişten bugüne ulaşan en eski işletmelerden biri olma özelliğini taşıyor.
DAĞLARIN DERİNLİKLERİNDEN GELEN DOĞAL KAYNAK
Kemah tuzunun oluşumunda doğanın uzun yıllar boyunca devam eden süreci etkili oluyor. Üretimde kullanılan tuzlu su, dağların içerisinde bulunan kaya tuzlarının yağmur ve kar sularıyla çözünmesi sonucu meydana geliyor. Yer altında kilometrelerce yol kat ederek çeşitli tabakalardan süzülen tuzlu su, doğal kaynaklar aracılığıyla yeryüzüne ulaşıyor.
Tesis bünyesinde kaynağından alınan tuzlu su, geleneksel yöntemlerle üretim yapılan göletlere aktarılıyor. Özellikle yaz aylarında güneşin etkisiyle suyun doğal yollarla buharlaşması sağlanıyor. Buharlaşma sürecinin ardından tuz, göletlerde kristalleşerek birikiyor. Böylece herhangi bir yapay kristalleştirme işlemine ihtiyaç duyulmadan doğal kaynak tuzu elde ediliyor.
ÜRETİM GÜNEŞİN ALTINDA GERÇEKLEŞİYOR
Kemah Kaynak Tuzlası’nda üretimin en önemli aşamalarından birini güneş altında gerçekleşen doğal buharlaşma oluşturuyor. Yaz mevsiminde göletlerde biriken tuz kristalleri toplanarak kurutma aşamasına alınıyor. Güneş altında kurutulan tuz, doğal yapısı ve özellikleri korunarak paketleniyor ve satışa sunuluyor.
Üretimin mevsim şartlarına bağlı olarak yürütülmesi, Kemah tuzlasının geleneksel yöntemlerini günümüzde de sürdürmesini sağlıyor. Dağlardan gelen tuzlu suyun göletlerde güneşle buluşmasıyla ortaya çıkan ürün, bölgenin doğal kaynaklarının üretime dönüştürülmesinin de önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
KEMAH’IN TARİHİ VE KÜLTÜREL MİRASLARINDAN BİRİ
Yaklaşık bin yıllık geçmişi, Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde yer alması ve coğrafi işaret tesciliyle Kemah Doğal Kaynak Tuzu, yalnızca bir gıda ürünü olmanın ötesinde ilçenin tarihi ve kültürel mirasının da bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Yüzyıllardır devam eden üretim geleneğiyle Kemah Kaynak Tuzlası, doğanın sunduğu imkânları geleneksel yöntemlerle değerlendirmeyi sürdürüyor. Dağların derinliklerinden yeryüzüne ulaşan tuzlu suyun, yaz güneşiyle kristalleşerek sofralara ulaşması, Kemah’ın geçmişten günümüze taşınan üretim kültürünü yaşatıyor.
