Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde bir dönem yüzlerce kişiye geçim kaynağı olan halıcılık, yıllar içerisinde ekonomik koşullara yenik düşerek unutulmaya yüz tuttu. Bekir Efendi’nin eşiyle başlayan dokumacılık geleneği, 1900 yılında kurulan halı şirketiyle büyük bir üretim hareketine dönüştü. Bir zamanlar Amerika’ya kadar uzanan Kemaliye halıları, bugün ise ilçenin geçmişinde kalan önemli bir ekonomik ve kültürel miras olarak hatırlanıyor.

Erzincan’ın Kemaliye ilçesi, eski adıyla Eğin, geçmişte yalnızca tarihi ve kültürel zenginliğiyle değil, gelişmiş el sanatları ve üretim faaliyetleriyle de dikkat çekiyordu. İlçenin ekonomik tarihinde önemli bir yere sahip olan halıcılık, 20. yüzyılın başlarında yüzlerce insanın geçim kapısı haline geldi.

Bu üretim hikâyesinin başlangıcında ise Bağdat Kadılığı’ndan Isparta’ya atanan Bekir Efendi ve eşi bulunuyordu. Isparta’da dokuma sanatını öğrenen Bekir Efendi’nin eşi, Eğin’e döndükten sonra öğrendiği bu sanatı ilçedeki kadınlara öğretmeye başladı. Zamanla büyüyen üretim sayesinde yaklaşık 80 dokuma tezgâhı kuruldu.

Halı üretiminde kullanılan yünlerin temini ve boyama işleri ise “Kabul oğlu” olarak bilinen bir şahıs tarafından yürütülüyordu. Üretilen halıların önemli bir bölümü, Amerika’da yaşayan akrabalara gönderiliyor ve böylece Eğin halıları yurt dışına kadar ulaşıyordu.

1900 YILINDA HALI ŞİRKETİ KURULDU

Halıcılığın giderek büyüyen ticari potansiyeli, 1900 yılında (1316) resmî bir şirketin kurulmasını sağladı. Şirketin hisseleri 5 TL karşılığında halka sunularak üretime daha geniş bir sermaye desteği sağlandı.

1915 yılına gelindiğinde halıcılık, ilçede yüzlerce kişiye geçim imkânı sunan önemli bir ekonomik faaliyet haline gelmişti. Üretimin gelişmesiyle birlikte yalnızca halı dokumacılığı değil, makas, kirkit, ip üretimi ve boya işleri gibi yan sektörler de gelişti. Böylece Kemaliye, dönemin önemli halıcılık merkezlerinden biri olarak öne çıktı.

FABRİKALAR KAPANDI, HALICILIK TARİHE KARIŞTI

Kemaliye'de halıcılık geleneğini yaşatmak ve üretimi sürdürmek amacıyla 1940'lı yıllarda bir halı kooperatifi kuruldu. 1974 yılında ise ikinci bir halı fabrikası açılarak üretimin devam ettirilmesi hedeflendi.

Ancak zaman içerisinde artan üretim maliyetleri ve değişen ekonomik koşullar, halıcılık sektörünü olumsuz etkiledi. Fabrikalar beklenen sürekliliği sağlayamadı. Bir süre çuval üretimi de yapan halı fabrikası, sonunda faaliyetlerini tamamen durdurdu.

Bir dönem yüzlerce kişiye ekmek kapısı olan fabrikanın tarihi binası ise bugün yüksekokul olarak hizmet veriyor.

AMERİKA'YA KADAR ULAŞAN HALILAR BUGÜN GEÇMİŞİN HATIRASI

Bekir Efendi'nin eşiyle başlayan ve yıllar içerisinde büyük bir üretim hareketine dönüşen Kemaliye halıcılığı, bugün ilçenin unutulmaya yüz tutan değerleri arasında bulunuyor.

Bir zamanlar onlarca tezgâhta dokunan, yüzlerce ailenin geçimini sağlayan ve Amerika'ya kadar gönderilen halılar, Kemaliye'nin üretim kültürünün önemli bir parçasıydı. Günümüzde ise bu köklü geleneğin yeniden hatırlanması, geçmişteki üretim gücünün ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılması açısından önem taşıyor.

Muhabir: Berat BAKAN